Bəzi canlıların qanı mavi rəngdədir

Bəzi canlıların qanı insan qanından fərqli olaraq mavi rəngdədir. Bunun səbəbi qanın tərkibində oksigeni daşıyan zülalların fərqli olmasıdır. Təbiətdə qırmızı və mavi ilə yanaşı, yaşıl, bənövşəyi və demək olar ki, rəngsiz qana malik canlılara da rast gəlinir.
Menbe.az saytında bəzi canlıların qanının niyə mavi olduğu, qan rənginin nədən asılı olduğu və hansı canlılarda fərqli qan rənglərinə rast gəlindiyi izah edilir.

Bəzi canlıların qanı niyə mavi rəngdədir?

İnsan qanında oksigeni daşıyan əsas zülal hemoqlobindir. Hemoqlobinin tərkibində dəmir var və bu maddə qana qırmızı rəng verir. Osminoq, kalmar, at nalı xərçəngi və bəzi digər canlılarda isə oksigenin daşınmasında hemosianin adlı zülal iştirak edir.
Hemosianinin tərkibində mis atomları olur. Oksigen bu zülalla birləşdikdə hemosianin mavi rəng alır. Buna görə həmin canlıların qanı mavi görünür. Bu rəng hər hansı pozuntu deyil, onların orqanizminin təbii xüsusiyyətidir.

Hansı canlıların qanı mavidir?

Osminoqlar mavi qanı ilə tanınan canlılardandır. Onların qanında hemoqlobin əvəzinə hemosianin oksigenin daşınmasına kömək edir. Kalmarların və bəzi molyuskların qanında da eyni zülala rast gəlinir.
At nalı xərçənginin qanı isə açıq mavi rəngdədir. Bəzi hörümçəklər və xərçəngkimilərdə də mis tərkibli hemosianin mövcuddur. Buna görə mavi qan yalnız bir canlı növünə xas xüsusiyyət deyil.

Təbiətdə başqa rəngdə qan da var

Canlıların qanı yalnız qırmızı və mavi rəngdə olmur. Bəzi dəniz qurdlarında oksigeni daşıyan fərqli zülallar səbəbindən qan yaşıl görünə bilər. Başqa dəniz onurğasızlarında isə qan çəhrayı və ya bənövşəyi çalara malik ola bilər.
Bəzi buz balıqlarının qanı isə demək olar ki, rəngsizdir. Bunun səbəbi onların qanında oksigeni daşıyan hemoqlobinin olmamasıdır. Oksigen əsasən qan plazmasında həll olunmuş formada daşınır.

İnsanların qanı mavi ola bilərmi?

İnsan qanı təbii halda mavi rəngdə olmur. Oksigenlə zəngin qan daha parlaq qırmızı, oksigen miqdarı az olan qan isə tünd qırmızı görünür.
Dərinin altında damarların mavi və ya yaşılımtıl görünməsi qanın rəngi ilə əlaqəli deyil. Bu görüntü işığın dəri və toxumalardan keçərkən fərqli şəkildə udulması və əks olunması nəticəsində yaranır. Damarların daxilindəki qan yenə qırmızı rəngdədir.

Qanın rəngi nədən asılıdır?

Qanın rəngini müəyyən edən əsas amillərdən biri oksigen daşıyan maddələrin kimyəvi quruluşudur. İnsanlarda dəmir tərkibli hemoqlobin qırmızı rəngin yaranmasında əsas rol oynayır. Bir sıra onurğasızlarda isə mis tərkibli hemosianin oksigenlə birləşərək mavi rəng yaradır.
Bu fərqlər canlıların oksigeni orqanizmdə müxtəlif üsullarla daşıdığını göstərir. Buna görə təbiətdə qanın rəngi canlı növündən və onun qan dövranında iştirak edən maddələrdən asılı olaraq dəyişə bilir.