Ölülərlə niyə şəkil çəkdirirdillər?

İndi ölən bir insanla birlikdə şəkil çəkdirmək çoxlarına qəribə və hətta qorxulu görünə bilər. Ancaq XIX əsr İngiltərəsində bunun tamam başqa mənası vardı. Fotoşəkil ailələr üçün vəfat edən yaxınlarının xatirəsini qorumağın yollarından biri hesab olunurdu.
Menbe.az saytında ölən insanlarla şəkil çəkdirmək ənənəsinin necə yarandığını və ailələr üçün nə ifadə etdiyini öyrənəcəksiniz.

Ölən insanlarla şəkil çəkdirmək haradan yaranmışdı?

İnsanların vəfat edən yaxınlarının xatirəsini əşyalar vasitəsilə qoruması fotoqrafiyadan əvvəl də mövcud idi. "Memento mori" adlandırılan bu ənənə insanın ölümünü və həyatın sonlu olduğunu xatırladan müxtəlif əşyaları əhatə edirdi.
Vəfat edən şəxsin saçından hazırlanmış və ya saçının yerləşdirildiyi zinət əşyaları, ölüm maskaları, portretlər və başqa xatirə nümunələri buna daxil idi.

Ailələr bunu niyə edirdi?

Əsas səbəb yaxın insanın görüntüsünü qorumaq idi. Fotoqrafiya geniş yayılsa da, hər ailənin çoxlu şəkli olmayıb. Buna görə insan öldükdə ailəsi onun son görüntüsünü saxlamaq istəyirdi.
Bu hal uşaqlarda daha çox nəzərə çarpırdı. Qızılca, difteriya, skarlatina və başqa xəstəliklər uşaqlar üçün ciddi təhlükə yaradırdı. Bəzi valideynlər uşaqlarının sağlığında heç bir fotosunu çəkdirməmişdi. Ölümündən sonra çəkilən şəkil isə ailənin həmin uşaqdan qalan yeganə foto xatirəsinə çevrilirdi.

Ölən insanı fotoda necə göstərirdilər?

Bəzi şəkillərdə vəfat edən şəxs uzanmış və ya oturmuş vəziyyətdə göstərilirdi. Uşaqların sanki yatdığı təəssüratını yaratmağa çalışırdılar. Bəzən onların ətrafına oyuncaqlar və güllər yerləşdirilirdi.
Başqa fotolarda ölən şəxs ailə üzvlərinin yanında görünürdü. Hətta bədəni dik saxlamaq üçün xüsusi dayaqlardan istifadə edilirdi. Foto üzərində əlavə işləmələr aparılaraq gözlərin açıq görünməsi və üzün daha canlı təsir bağışlaması da mümkün olurdu. Köhnə fotoqrafiya texnikasında çəkiliş üçün uzun ekspozisiya tələb olunduğundan hərəkətsiz qalmaq vacib idi. Buna görə bəzi fotolarda vəfat edən şəxs hərəkət edən canlı insanlardan daha aydın görünürdü.

Bu şəkillər ailələr üçün nə ifadə edirdi?

Bu fotolar qorxutmaq üçün çəkilmirdi. Onların əsas məqsədi yas içində olan ailəyə vəfat edən yaxınından bir xatirə saxlamaq imkanı əldə etmək idi.
Bəzi fotoqrafiya studiyaları belə şəkilləri kart formasında hazırlayırdı. Ailə üzvləri onları yaxınlarına verə bilirdi. Beləliklə, foto sadəcə ölümün təsviri deyil, ailənin itirdiyi insanı yaddaşında saxlamasının bir vasitəsinə çevrilirdi.

Ölüm fotoları niyə aradan qalxdı?

Tibbin inkişafı ilə uşaqlar arasında ölüm hallarının azalması və fotoqrafiyanın daha əlçatan olması bu ənənənin zəifləməsinə səbəb oldu. İnsanlar ailə üzvlərinin sağlığında daha çox şəkil çəkdirməyə başladılar. Beləcə, bir insanın fotosunu əldə etmək üçün buna ehtiyac qalmadı.
Bu gün həmin şəkillər qəribə görünə bilər. Lakin cəmiyyət daxilində onlar daha çox itki, xatirə və ailə bağları ilə əlaqəli idi.