İnsan niyə özünü başqaları ilə müqayisə edir?

İnsan bəzən fərqinə varmadan öz uğurunu, görünüşünü, maddi imkanlarını və münasibətlərini başqalarının həyatı ilə ölçür. Tanışının daha yaxşı iş tapması, kiminsə daha çox qazanması və ya sosial mediada uğurlu görünməsi insanın öz vəziyyətini sorğulamasına səbəb ola bilər.
Menbe.az saytında insanın özünü niyə başqaları ilə müqayisə etdiyi və bu vərdişi necə azaltmağın mümkün olduğu izah edilir.

İnsan özünü qiymətləndirmək üçün başqalarına baxır

İnsan hər xüsusiyyətini konkret göstərici ilə ölçə bilmir. Məsələn, nə qədər uğurlu olduğunu, işində hansı səviyyədə dayandığını və ya müəyyən bacarığının nə dərəcədə yaxşı olduğunu müəyyənləşdirmək həmişə asan deyil. Belə hallarda ətrafdakı insanlar bir növ müqayisə nöqtəsinə çevrilir.
Sosial müqayisə nəzəriyyəsinə görə, insanlar xüsusilə dəqiq ölçü olmadığı hallarda öz bacarıq və imkanlarını başqaları ilə müqayisə edərək qiymətləndirirlər. Buna görə müqayisə etmək özü-özlüyündə qeyri-adi davranış deyil. Problem insanın öz dəyərini tamamilə bu müqayisələrin nəticəsinə bağlaması ilə başlayır.

Uşaqlıqda edilən müqayisələr bu vərdişi gücləndirə bilər

Uşağın tez-tez bacısı, qardaşı, sinif yoldaşı və ya başqa uşaqlarla müqayisə edilməsi onun özünə baxışına təsir göstərə bilər. "O səndən yaxşı oxuyur" və ya "bax, o bunu bacarır" kimi yanaşmalar təkrarlandıqda uşaq öz nailiyyətlərini müstəqil şəkildə deyil, başqasının nəticəsinə əsasən qiymətləndirməyə çalışır. Ailədə formalaşan belə düşüncə tərzi sonradan insanın özünü başqaları ilə müqayisə etməsinə təsir göstərir.
Bu düşüncə böyüdükcə başqa sahələrə də keçə bilər. İnsan maaşını həmkarının maaşı, görünüşünü başqa birinin görünüşü, nailiyyətlərini isə dostlarının uğurları ilə ölçməyə başlayır. Öz inkişafından çox kimin qabaqda olduğuna diqqət yetirdikdə isə əldə etdikləri ona kifayət etməyə bilər.

Niyə daha çox özümüzə bənzəyən insanlarla müqayisə aparırıq?

İnsan adətən özündən tamamilə fərqli biri ilə deyil, müəyyən cəhətlərdən özünə yaxın gördüyü insanlarla müqayisə aparmağa meyllidir. Eyni sahədə çalışan həmkarın yüksəlməsi, yaxın dostun biznes qurması və ya oxşar imkanlara sahib birinin uğur qazanması daha çox diqqət çəkir. Çünki həmin insanın əldə etdikləri bizə əlçatmaz görünmür.
Belə müqayisənin müsbət tərəfi də ola bilər. Başqasının uğuru insana nəyin mümkün olduğunu göstərə və onu hərəkətə gətirə bilər. İnsan diqqətini başqasının sahib olduqlarına deyil, həmin nəticəyə necə çatdığına yönəltdikdə müqayisə motivasiya mənbəyinə çevrilir.

Sosial media müqayisəni niyə artırır?

Sosial şəbəkələrdə insanlar əsasən paylaşmaq istədikləri tərəflərini göstərirlər. Uğur, səyahət, yeni ev, avtomobil, münasibət, xarici görünüş və digər müsbət məqamlar daha çox görünür. Həmin nəticələrin arxasındakı çətinliklər, uğursuz cəhdlər və problemlər isə çox vaxt ekrana çıxmır.
Beləliklə, insan öz həyatının bütün tərəflərini başqasının seçilmiş görüntüləri ilə müqayisə edir. Sosial mediada görünən həyatın həmin insanın bütün reallığını əks etdirmədiyini nəzərə almamaq müqayisəni daha da artırı. Davamlı şəkildə özündən daha uğurlu hesab etdiyi insanlara baxmaq isə narazılıq və yetərsizlik hissinin artırır.

Özünü başqaları ilə müqayisə etməyi necə azaltmaq olar?

Müqayisəni tamamilə aradan qaldırmağa çalışmaq əvəzinə, onun istiqamətini dəyişmək daha faydalıdır. Başqasının qazancı, görünüşü və ya uğuru sizin dəyərinizi müəyyən edən ölçü deyil. İnsanların imkanları, başlanğıc nöqtələri, qarşılaşdıqları çətinliklər və məqsədləri eyni olmadığı üçün nəticələri də eyni olmur.
Sosial mediada sizi davamlı olaraq özünüzdən narazı salan məzmunu azaltmaq, öz güclü tərəflərinizə diqqət yetirmək və nailiyyətlərinizi ayrıca qiymətləndirmək müqayisə vərdişini aradan qaldırır. Başqalarına baxmaq əvəzinə insan öz əvvəlki vəziyyəti ilə indiki vəziyyəti arasındakı fərqə diqqət yetirməlidir. Öyrəndiyi yeni bacarıqlar, keçdiyi çətinliklər və əldə etdiyi irəliləyişlər şəxsi inkişafı daha düzgün qiymətləndirməyə imkan verir.